Thuật ngữ crypto: từ chuyên ngành, giải thích đơn giản

Đồng & tiền

• BTC (Bitcoin) — đồng crypto đầu tiên và lớn nhất theo vốn hóa, thường được coi là "phong vũ biểu" của cả thị trường. Tổng cung cố định ở 21 triệu, và về cơ bản là thứ đầu tiên người mới chạm vào.
• ETH (Ethereum) — đồng crypto lớn thứ hai theo vốn hóa. Mạng của nó chạy "hợp đồng thông minh" và là lớp nền của vô số token và ứng dụng — hãy hình dung nó như hệ điều hành của crypto.
• USDT (Tether) — một stablecoin neo theo 1 đô la Mỹ, dùng như tiền mặt đô la trong crypto. Để mua các đồng khác hay cổ phiếu Mỹ, bạn thường đổi tiền thành USDT trước.
• Stablecoin — một tài sản crypto neo theo tiền pháp định như đô la Mỹ, giữ ổn định hết mức có thể, ví dụ USDT hay USDC. Vai trò của nó là cho bạn một "chỗ để thở" trong những cú biến động dữ dội.

Cách giao dịch

• Spot (giao ngay) — mua đúng bằng số tiền có và giữ trực tiếp, không vay không khuếch đại. Đây là chỗ người mới nên bắt đầu; rủi ro tương đối trong tầm.
• Phái sinh (futures) — một sản phẩm phái sinh thanh toán theo giá tương lai, ở đó bạn có thể long hoặc short, thường có đòn bẩy. Linh hoạt, nhưng rủi ro hơn spot nhiều — đừng chạm đến khi bạn chưa hiểu.
• Đòn bẩy (leverage) — dùng ít vốn để điều khiển một vị thế lớn hơn. Đòn bẩy 10 lần nghĩa là lời và lỗ đều được khuếch đại 10 lần. Một cú đi ngược nhỏ có thể xóa sạch ký quỹ của bạn.
• Thanh lý (đóng lệnh bắt buộc) — khi lỗ phái sinh ăn hết ký quỹ, hệ thống đóng lệnh bắt buộc và vốn của bạn về cơ bản là mất. Kết cục phổ biến nhất của người mới bốc đồng mở đòn bẩy. Trước khi đặt lệnh, dùng Tính giá thanh lý để xem giá thanh lý trước.
• Long / Short — long là đặt cược giá tăng và mua để hưởng lời từ đợt tăng; short là đặt cược giá giảm, bán coin đã mượn, rồi mua lại rẻ hơn để lấy chênh lệch.

Tài khoản & nạp tiền

• KYC (xác minh danh tính) — quy trình của nền tảng để xác nhận "bạn đúng là bạn", qua tải giấy tờ và quét mặt. Là yêu cầu tuân thủ; tính năng chỉ đầy đủ khi bạn vượt qua. Xem hướng dẫn KYC.
• C2C (giao dịch trực tiếp) — người dùng mua bán crypto trực tiếp với tiền pháp định, nền tảng làm bên trung gian giữ tiền. Một cách nạp tiền phổ biến.
• Khóa thẻ — khi một khoản thanh toán C2C liên quan đến tài khoản đối tác trước đó từng nhận tiền dính vụ việc, thẻ ngân hàng của bạn có thể bị tạm khóa. Cạm bẫy ức chế nhất với người mới; cách phòng và xử lý có trong Cạm bẫy thường gặp và C2C không bị khóa thẻ.
• Nạp / Rút — chuyển tài sản vào nền tảng là nạp; gửi ra một địa chỉ khác là rút. Luôn kiểm tra kỹ địa chỉ và "chuỗi" — gửi sai chuỗi có thể mất coin.

Chỉ báo & chiến lược

• Funding rate — trong phái sinh vĩnh cửu, là khoản phí mà bên long và bên short định kỳ trả cho nhau. Mức rất cao thường nghĩa là một bên quá đông — tín hiệu để cảnh giác. Xem: funding rate giải thích.
• Halving — quy tắc trong giao thức Bitcoin, khoảng bốn năm một lần tự động giảm một nửa phần thưởng khối, làm chậm nguồn cung mới. Đó là nguồn gốc của ý tưởng "chu kỳ tăng-giảm bốn năm". Xem: chu kỳ halving giải thích.
• DCA (trung bình giá) — mua một số cố định theo chu kỳ đều đặn để bình quân chi phí. Không cần canh thời điểm, hợp với người mới ngại mua ở đỉnh nhưng muốn nắm giữ dài hạn. Backtest bằng Máy tính DCA.

Ví & chuỗi

• Ví (wallet) — công cụ để giữ crypto và bảo vệ khóa riêng tư. Hai loại: "ví nóng" trực tuyến và "ví lạnh" ngoại tuyến.
• Ví lạnh / Ví nóng — ví lạnh ngoại tuyến, an toàn hơn, hợp để giữ lượng lớn dài hạn; ví nóng trực tuyến, tiện cho dùng hàng ngày, nhưng rủi ro hơn tương đối.
• Khóa riêng tư / Cụm từ khôi phục — quyền kiểm soát cao nhất đối với tài sản trong ví của bạn. Ai giữ nó là lấy được coin của bạn. Bất kỳ ai hỏi khóa riêng tư hay cụm từ khôi phục là kẻ lừa đảo — đừng bao giờ chia sẻ.
• Phí gas — khoản phí trả cho mạng để thực hiện một giao dịch hay thao tác trên blockchain. Mạng càng tắc, gas càng đắt.
• Chuỗi / Mainnet / Chuỗi công khai — mạng nền tảng gánh tài sản, ví dụ Bitcoin hay Ethereum. Chọn đúng chuỗi khi chuyển; sai chuỗi có thể không đến nơi.

Lệnh & thị trường

• Maker / Taker — maker đặt giá trước và cung cấp thanh khoản, thường trả phí thấp hơn; taker khớp ngay ở giá hiện tại, thường trả phí cao hơn một chút.
• Lệnh thị trường / Lệnh giới hạn — lệnh thị trường khớp ngay ở giá hiện tại, nhanh nhưng bạn không đặt giá; lệnh giới hạn cho bạn đặt giá và chỉ khớp khi thị trường chạm tới.
• Trượt giá (slippage) — khoảng cách giữa giá kỳ vọng khi đặt lệnh và giá khớp thực tế. Nó rõ hơn trong những cú biến động mạnh hoặc khi độ sâu thị trường mỏng.

Tiếng lóng & tâm lý

• Altcoin — từ gọi chung cho các đồng crypto ngoài Bitcoin. Nhìn chung biến động mạnh hơn và rủi ro cao hơn — người mới đừng vội lao thẳng vào đồng vốn hóa nhỏ.
• Airdrop — đợt phát token miễn phí của một dự án. Hấp dẫn, nhưng cũng hay bị kẻ lừa dùng làm mồi câu; mọi "airdrop" muốn bạn kết nối ví, cấp quyền hay trả phí thì có lẽ là lừa đảo.
• FOMO / FUD — FOMO là đu đỉnh bốc đồng vì "sợ bỏ lỡ"; FUD là bán tháo hoảng loạn bị cuốn theo "sợ hãi, bất định và nghi ngờ". Cả hai đều là nguyên nhân phổ biến khiến người mới thua lỗ.
• Cổ phiếu token hóa — một cổ phiếu được ánh xạ thành token on-chain mà bạn giao dịch bằng crypto. Cổ phiếu Mỹ trên Binance hoạt động theo cách này, nhưng khác cổ phiếu thật ở công ty chứng khoán về các quyền đi kèm. Xem: cổ phiếu token hóa là gì.